New findings on the consequences of the energy and food crisis for households

Children must be the forefront of measures to reduce food and energy poverty


Skopje, 28 February 2023 – At an event to present the findings of a new analysis on the impact of the food and energy crisis on children and families, representatives of the government, civil society and development partners discussed policy recommendations to address the increase of poverty.

The new analysis presented by UNICEF and Finance Think, highlights that some 33 thousand people – ten thousand of which were children – have been pushed below the poverty line due to the food and energy crisis.  While the Government measures have been successful in ensuring that the number of affected families has not been higher, participants noted the need for more targeted interventions to support the most vulnerable households.

” Since the beginning of the energy crisis, the Ministry of Economy has continuously implemented measures to support citizens. In addition to the fact that the state subsidizes 80% of electricity for households and small consumers, last year when the energy crisis began, we created a special programme within the Ministry of Economy through which the measure for subsidizing the electricity bill for vulnerable categories of citizens was realized. The measure has been extended during this year as well.,” said the Minister of Economy, Kreshnik Bekteshi.

In 2022, compared to 2021, the Consumer Price Index in North Macedonia increased by 14%.  Food prices increased by 22% on average, while some categories of food increased by 36%.  These price shocks disproportionally affected families with multiple children and with lower incomes, due to the greater share of food and energy expenditures in their household budget. The most vulnerable segments of the population are left with little funds to meet their other basic needs.

Enver Husein, the Deputy Minister of Labour and Social Policy stressed that the Ministry of Labour and Social Policy is responding to the energy crisis through financial support to vulnerable citizens. For this purpose, and as proposed by the Ministry of Labour and Social Policy, the Government has developed a Law on financial support to socially vulnerable categories of citizens.

Enver Husein, the Deputy Minister of Labour and Social Policy
Enver Husein, the Deputy Minister of Labour and Social Policy stressed that the Ministry of Labour and Social Policy is responding to the energy crisis through financial support to vulnerable citizens.

The assessment shows that one in three children experienced food poverty in 2022 – a 9 percentage points increase compared to the situation before the crisis. The situation is worse among families with three or more children. 44% of them experience food poverty.

“Public sector budgets must ensure that services for children are not affected even further by the rising costs and dip in public revenue. Children need to remain at the centre of all national development effort ensuring access of every child to basic social services such as education, health and protection, regardless of rising costs of electricity and heating for facilities,” said Patrizia DiGiovanni, UNICEF Representative.

Patrizia DiGiovanni, UNICEF Representative.
„Public sector budgets must ensure that services for children are not affected even further by the rising costs and dip in public revenue,“ said Patrizia DiGiovanni, UNICEF Representative.

“The measures from the two Government packages of measures are estimated to be effective in the range of 30 to 60%, depending of which specific rate and which specific population group, that is, if it were not for the measures, the impact of the crisis on the welfare of households would have been 40 to 70% more intense in the negative sense,” said Marjan Petreski from Finance Think. “However, the analysis clearly shows that the measures helped all income groups, including those who could bear the impact of the crisis themselves, and this is important because of the narrow fiscal space, which then puts a lot of pressure on the need to borrow.”

Aleksandar Nikolov and Marjan Petreski
Aleksandar Nikolov from UNICEF and Marjan Petreski from Finance Think present the findings of the new analysis.

The policy recommendations discussed at the event, focused on the need to provide more targeted support to reduce the burden on children, including:

  • Expand the energy subsidy to most vulnerable families and relax the eligibility criteria of the Guaranteed Minimum Assistance for key vulnerable groups of households.
  • More frequent adjustments of the cash benefits to align them with rising prices, to ensure that they preserve their value.
  • In the context of rising budgetary pressures at national and municipal level, protect basic health services, social protection and education by increasing efficiency, effectiveness and equity in social spending.
  • Introduce a free school feeding programme, which would not only improve access to healthy and nutritious food for school children but will also reduce poverty.

The new assessment was conducted by Finance Think in partnership UNICEF as part of a joint United Nations effort to identify systemic pathways for responding to the global food and energy crisis.   UNICEF together with UNDP and FAO, have been working together with national and international partners to find sustainable and long-term solutions that will respond to the needs of vulnerable groups and at the same time support growth and development, in conditions of high inflation. and modest financial resources.

Meeting of the Open Balkan working group in Belgrade

Finance Think is part of the regional working group for the Open Balkans Initiative, composed of representatives from Serbia, Albania, North Macedonia and Bosnia and Herzegovina, led by Libertarijanski Klub -LibeK-.

⏱ This weekend, the working group is holding a meeting in Belgrade to coordinate current and upcoming activities.

Workshop on gender-responsive policies with local stakeholders

The workshop “Gender-responsive creation of local programs and budget” for representatives of the public administration and the civil sector from Prilep and Krushevo is being held in Prilep, February 17, 2023.

The workshop is part of the project “Gender-responsible planning at the local level: The case of Prilep and Krushevo”, supported by Reactor Research in Action and partners through the action “Advancement of gender equality in the EU accession process”. The action is financed by the European Union and co-financed by Sweden.

Our studies in a research database of the WHO

💾 Part of our research on the economic-social effects of covid-19 published during 2020 and 2021 has been selected as influential and contained in the covid-19 research base of the World Health Organization (WHO).


Finance Think visited People Powered in New York

Our Blagica Petreski is visiting People Powered – The Global Hub for Participatory Democracy from New York, USA.

With Josh Lerner (pictured), we discussed current collaborative #initiatives and toured several completed Brooklyn projects that are working thanks to the participatory budgeting that the hub promotes and facilitates.

Finance Think is a pioneer in #participatory budgeting in municipalities in North Macedonia. On this topic, follow us in the new initiatives during 2023!

Finance Think at a panel “Macedonian economy is European”

Finance Think is participating in the third panel discussion on the topic “The Macedonian economy is European – mobility, competitiveness, development”, organized by the Secretariat for European Affairs.

Our Blagica Petreski spoke in the second panel dedicated to cluster 3 Competitiveness and inclusive #growth, together with ministers Kreshnik Bekteshi, Jeton Shaqiri, Bisera Kostadinova Stojchevska, Admirim Aliti, and Director of the PRO Sanja Lukarevska.

Finance Think at the Civil Society Forum in Berlin

The two-day Forum for #Civil Society Organizations and #Think Tanks 2022 was held in Berlin, in which our Despina Tumanoska participated.

At the forum, representatives of the civil sector had the opportunity to share their recommendations for the #Berlin process in front of relevant policy makers.

FT Opinion no. 57 (Opinion of Group CIVITAX) on the proposed tax reform (MK content)

Министерството за финансии објави неколку важни промени во даночниот систем, со намера поголем дел од нив да почнат да се применуваат почнувајќи од 1 јануари 2023 година. Групата ЦИВИТАКС, основана во 2018 година, како неформална група од 14 основачки и 29 придружни влијателни граѓански организации и физички лица, се произнесува со следниот генерален став.

Граѓанските организации обединети во групата ЦИВИТАКС во неколку прилики, а и преку Блупринтот од 2016 година, укажуваа дека не се исцрпени внатрешните јавни извори за поголема ефикасност и ефективност со управувањето на јавните ресурси на државата, односно во рационализацијата на расходната страна на буџетот на државата.

Впрочем, тоа е потврдено и со загубени 23 милиони евра буџетски средства од страна на извршната власт, како и дополнителни 108 милиони евра за дополнителни трошоци и непредвидени работи поради неефикасно и неефективно работење и од последните извештаи на Државниот завод за ревизија само во последниот месец:

  • Ревизијата на успешност на мерките за поддршка од кризата предизвикана од Ковид-19, меѓу другото, укажува дека поради недостиг од контрола врз државните институции како и неефикасност во реализирање на целите, во буџетските приходи се „загубени“ 23 милиони евра.
  • Ревизијата на успешност пак на задолжувањето на субјектите од јавниот сектор јасно покажува дека во управувањето со јавните инвестиции: „… отсуствува системска правна рамка, постапки и процедури, надлежни институции и дефинирани индикатори за систем за мониторинг и надзор на спроведувањето на јавните инвестиции…“, и неефикасноста и неефективноста се потврдува со немање целосна слика и системски пристап, значајни отстапувања, застој, како и недостиг од аналитички пристап. Од ваквите проекти, ревизијата утврдила дополнителни трошоци за провизии и камати од 58 милиони евра, како други 40 милиони евра за непредвидени и дополнителни работи.



Граѓаните очекуваат најпрво да добијат подобрени и поквалитетни јавни услуги, транспарентен и отчетен систем, со јасни, издржани и предвидливи долгорочни политики пред да се соочат со даночни измени кои се базираат повторно на ад-хок и не-системски чекори. Истражувањата за даночна одговорност на Центарот за Економски Анализи – ЦЕА, членка на Групата ЦИВИТАКС, покажаа дека даночните обврзници во Северна Македонија не сакаат да ја гледаат својата врска со државата како жртва и принуда од страна на предаторот/држава, туку како процес на размена од заеднички интерес.

Граѓаните сакаат да се чувствуваат повеќе како корисници на услуги отколку како гласачи. Чувството за злоупотреба на средствата на обврзниците од страна на властите влијае негативно врз степенот на даночниот морал како одговор на перцепцијата за неодговорно трошење на даночните средства и се одразува во низок степен на доверба во институциите. Даночните обврзници во најголем дел немаат доверба во државните институции и сметаат дека доколку би плаќале повисоки даноци истите само може да бидат злоупотребени, а не и дека ќе бидат инвестирани во подобрен квалитет на јавните услуги.

И, конечно, најавените „даночни реформи“, се поблиску до дефиницијата на ад-хок мерки најверојатно поттикнати од фискална нужност, но не и од желба за реформи, бидејќи не се базираат на економски и финансиски анализи кои се транспарентни и стратешки врамени кои ќе обезбедат предвидливост за сите засегнати страни. Овие ткн. „даночни реформи“ се фокусираат и се базираат само на зголемување на даночна база заради фискални цели. Даночни реформи се повеќе од прибирање на приходи во централниот буџет. Даночни реформи треба да бидат најмалку заради фискален ефект, а повеќе за: ефикасен и еднаков третман на економски оператори, обезбедување на еднаков даночен товар на даночните обврзници и отстранување на пазарни девијации, јасно дефинирање на даночни цели, стабилност и предвиливост на даночниот систем, јасно кодифициран административен даночен систем во законската и подзаконската регулатива кој овозможува максимизирање за усогласување со даночната регулатива од страна на даночните обврзници, јасна поврзаност на даночниот систем со фискалните, економските и социјалните цели во државата, итн.

Оттука, Група ЦИВИТАКС укажува на недоследности, недоречености, нетранспарентност и недостаток на стратешки пристап за да навистина се влезе во даночни реформи.



Даночните измени, од кои дел имплицираат важни промени во даночниот систем, не се објавени официјално, туку во јавноста проциркулира презентација која Министерството за финансии ја користело на досега-изведените средби со бизнис секторот. Граѓанскиот сектор, како важен чинител во процесите на реформи на јавните финансии и особено во делот на зголемување на транспарентноста и отчетноста на носителите на политиките, остро протестира што Министерството за финансии инклузивноста ја сведува на целно, дозирано и постепено лиферување информации, со потенцијално разногласие помеѓу она што е напишано во споделената презентација и впечатокот кој може да се стекне од интервјуата на министерот.

Земајќи го предвид ова, Групата ЦИВИТАКС се произнесува околу предложените даночни измени, групирани во неколку точки.



  1. Според проценките на домашната експертска јавност и меѓународните финансиски институции, сивата економија во Северна Македонија изнесува од 25% до 40% од БДП. Истражувањата за сивата економија од Finance Think – Институт за економски истражувања и политики, членка на Групата ЦИВИТАКС, даваат проценка за поконзервативен но се’ уште висок удел на сивата економија од 23.2% во 2020 година. Дури и да се земе тој процент, сивата економија изнесува околу 2.5 милијарди евра, на која ако се земат предвид сегашните даночни оптоварувања, се доаѓа до износ од околу 650 милиони евра годишно кои треба да се слеат во државниот буџет, но не се слеваат затоа што државата не успева во борбата со сивата економија.

Притоа, Стратегијата за формализација на сивата економија 2018-2022 има стагнантен или никаков прогрес, дури и за повеќето од мерките не постои податок дека тие се отпочнати да се спроведуваат и, се’ вкупно, нема владин документ-извештај кој демонстрира кој е напредокот во борбата со сивата економија. Тоа не’ враќа во периодот од пред 5 години, кога јавната дебата укажуваше дека за да може државата да премине кои поголеми и пошироки даночни зафаќања, неопходно е да се покажат резултати од борбата со сивата економија. Оттука, Групата ЦИВИТАКС бара Владата да елаборира за напредокот во борбата со сивата економија, во смисла на остварени резултати, пред да може квалитетно да се дискутира за какви било даночни измени.

  1. Поврзано со борбата со сивата економија, даночните измени предлагаат консолидација на даночните ослободувања во законите за данок на личен доход, за ДДВ и за добивка, промена која Групата ЦИВИТАКС генерално ја поддржува.
  2. Групата ЦИВИТАКС остро се спротивставува на намерата да се воведат придонеси на договори за привремено и повремено вршење работа, од повеќе причини.
    1. Прво, Владата на Груевски во 2015 година воведе придонеси на вакви договори, кои беа иницијална каписла на протестите и периодот којшто следеше, по што Владата ја поништи промената по шестмесечна примена. Сегашната намера да се воведат придонеси на договорите за привремено и повремено вршење работа е решение кои припаѓа на друго време во кое и сегашната владејачка партија, а тогашна опозиција, истото го напаѓаше и критикуваше.
    2. Второ, во 2019 година, Групата ЦИВИТАКС работеше со Министерството за финансии и Управата за јавни приходи за создавање Водич за подобро информирање на физичките лица за данокот на додадена вредност (линк од УЈП), според кој надоместоците од договорите за привремено и повремено вршење работа се сметаат за промет од давање услуги и влегуваат во пресметката на прагот за ДДВ. Со сегашната намера за определување придонеси на овие договори, третманот на надоместокот се менува од промет од извршени услуги во приход од работа. Ваквото произволно и паушално менување на правниот (и даночниот) третман на надоместоците од договорите за привремено и повремено вршење работа е сериозно удирање по правните темели и флагрантно поткопување на владеењето на правото.
    3. Трето, без анализа на тоа кои се лицата кои вршат привремена и повремена работа, дејноста во која тоа го прават, нивниот профил и сл., секое решение е однапред осудено на малверзации и, во крајна линија, неможност за имплементација.

Оттука, Групата ЦИВИТАКС не прифаќа воведување придонеси на надомест од повремена и привремена работа и обидот го смета за флагрантно поткопување на владеењето на правото во Северна Македонија.

  1. Групата ЦИВИТАКС го поздравува отстранувањето на прагот за неплаќање социјални придонеси на доходот од вработување, што беше наше барање од ноември 2018 година.
  2. Групата ЦИВИТАКС ја поздравува дебатата за прогресивниот данок на личен доход. Ставот на Групата ЦИВИТАКС е дека во перспектива Северна Македонија треба да цели кон одредена прогресивност кај доходите на граѓаните и компаниите, меѓутоа оваа дебата треба да се отвори многу порано, најмалку на почетокот на годината, да трае, со вклученост на засегнатите страни и граѓанското општество, до постигнување целосно прифатливо решение. Притоа, инсистирање на решение за прогресивен данок на доход во услови на повеќекратна криза, во овој период во која земји како Шпанија и Полска воведуваат дополнителен данок на екстра-профитабилни дејности кои таквите профити ги оствариле во време на криза, е најблаго речено поразително за носителите на политиките.


Покрај ова, нашиот став изнесен во ноември 2018 година, пренесен подолу, останува непроменет, што само потврдува дека во периодот измеѓу, не настанале промени кои ќе овозможат пошироко прифаќање на било какви даночни измени.



  1. Владата мора да поработи на ефикасноста на расходната страна на буџетот, на зголемена одговорност и отчетност, на зголемување на казнивоста на злоупотреба од висока корупција и целосно одробување на државата, како што е елаборирано од почетокот на овој став. Групата ЦИВИТАКС очекуваше демонстрирање резултати во оваа насока.
  2. Владата мора да работи на намалување на нејзината улога на пазарите за да остави средствата да бидат ефикасно алоцирани од економските оператори. Разните субвенции може да бидат од краткорочен карактер и не смеат да бидат трајна определба бидејќи на тој начин се нарушува ефикасноста на пазарната економија, се преферираат неефикасни пазарни оператори, се дискриминираат оператори кои можат да се соочат со пазарните сили, поради што, на крајот и ефикасните и неефикасните оператори завршуваат неуспешно. Групата ЦИВИТАКС ја повикува Владата недвосмислено да го искаже својот став во однос на субвенционирањата, и особено оние кои зафаќаат големи буџетски средства, пред да премине кон дополнителни даночни зафаќања.
  3. Владата мора да го намали бројот на регулаторните тела и разни буџетски корисници од прва линија кои не ја извршуваат функцијата за која постојат и ќе мора да го консолидира обемот на јавниот сектор. Владата мора да го намали државниот апарат и мора да ја зголеми ефикасноста на јавната администрација до степен кога мора да има и отпуштања на оние кои не можат да ги совладаат потребните вештини и знаења за да одговорат на потребите на граѓаните.


Основачки членки на Група ЦИВИТАКС кои во краток рок дадоа согласност:

  1. Центар за економски анализи
  2. Finance Think – Институт за економски истражувања и политики
  3. Центар за даночна политика
  4. Институт за општествени и хуманистички науки
  5. Фондација Отворено општество – Македонија
  6. Транспаренси Интернешнл – Македонија
  7. Хелсиншки комитет за човекови права на Република Македонија
  8. Евротинк – Институт за европски стратегии
  9. Центар за управување со промени