Finance Think на Public Participation Peer Learning Exchange во Бразил

Finance Think имаше можност во текот на оваа недела да биде дел од Public Participation Peer Learning Exchange – Opening Doors, организиран од International Budget Partnership (IBP), од 10 до 12 ноември 2026 година во Бразилија, Бразил.
Настанот обедини претставници од 13 земји, со цел размена на искуства и добри практики за поголемо и посуштинско учество на граѓаните во буџетските процеси.
Особено ни е драго што имавме можност да ги споделиме нашите искуства и практики за придонес кон потранспарентни фискални политики, партиципативно буџетирање и поврзување на потребите и приоритетите на граѓаните со формалните механизми за планирање и донесување буџетски одлуки.
Истовремено, размената ни овозможи да научиме од искуствата на други земји, да размислиме како да ги зајакнеме постојните механизми и да препознаеме нови пристапи што можеме да ги примениме во нашата работа.
Бидејќи вистинското граѓанско учество не завршува со можноста да се даде предлог, туку со можноста тој предлог да влијае врз јавните одлуки.
На настанот Finance Think беше претставен од извршната директорка Благица Петрески. Blagica Beba Petreski

Два дена партиципативно буџетирање со граѓаните на Општина Кисела Вода

📢 Во соработка со Општина Кисела Вода спроведовме процес на партиципативно буџетирање.
💬 Граѓаните ги споделија своите потреби, проблеми и предлози за подобрување на квалитетот на животот во општината. Тие ја препознаа иницијативата како корисна и изразија поддршка за организирање ваков тип на настани, кои овозможуваат нивните потреби и идеи да бидат слушнати.
🤝 Следниот чекор е анализа на зачестеноста на предложените идеи и нивно приоритизирање. Овој процес ќе ѝ помогне на Општина Кисела Вода во идентификувањето на потребите на граѓаните и утврдувањето на буџетските приоритети за 2027 година.
Ви благодариме на сите учесници за споделените идеи и активното учество!
Овој процес се реализира во рамките на проектот „Граѓански надзор: Премостување на јазот помеѓу политичките ветувања и остварувања во четири развојни области“, поддржан од Владата на Швајцарија преку Civica Mobilitas.
Повеќе фотографии можете да погледнете на следниот линк: https://tinyurl.com/43hc6a7v

Вклучи се во креирањето на буџетските приоритети на Општина Кисела Вода

Кои се приоритетите за твојата населба?
Заедно со Општина Кисела Вода, ги покануваме граѓаните да се вклучат во креирањето на буџетските приоритети за 2027 година.
💬 Предложи. Дискутирај. Приоритизирај.
📲 Не можеш да присуствуваш? Испрати го својот предлог тука: https://tinyurl.com/PrijaviProblem
Твојот глас е важен за буџетот на твојата општина!

🌍 Finance Think на Euromed Summit 2026 во Лисабон!

На 27 и 28 октомври, Finance Think учествува на Euromed Summit 2026 во Лисабон, Португалија, претставуван од извршната директорка, Благица Петрески.

Во фокусот на дискусиите беа предизвиците на пазарот на труд, несовпаѓањето меѓу вештините и потребите на работодавачите, развојот на човечкиот капитал и економската конкурентност – теми кои се во сржта на истражувачката и аналитичката работа на Finance Think.

Продолжуваме да ја поврзуваме домашната експертиза со меѓународните дискусии и иницијативи.

Меморандум за разбирање со Британската бизнис-асоцијација

🤝 Силните економии се градат врз силни партнерства.
Finance Think и British Business Association in North Macedonia – Британската бизнис-асоцијација во Северна Македонија вчера потпишаа Меморандум за разбирање, поставувајќи основа за поблиска соработка за прашања важни за бизнис-секторот, носителите на политики и општеството.
Партнерството ја поврзува широката деловна мрежа на Британската бизнис-асоцијација со економските истражувања и експертизата за јавни политики на Finance Think. Заеднички ќе поттикнуваме размена на знаења, конструктивен дијалог и решенија засновани на докази за клучните економски предизвици и можности.
Нашата цел е да придонесеме кон подобро деловно окружување и поодржлив економски развој, истовремено поддржувајќи го унапредувањето на трговските и инвестициските односи на Северна Македонија со Обединетото Кралство и земјите од Комонвелтот

За пензиските прашања, гостување во Блумберг

🔴 Што ги чека идните пензионери?
🟥 Каков пензиски модел ни е потребен и врз кого ќе падне товарот од идните реформи?
📌 Без мерки, дупката во ПИОМ само ќе расте, а околу средината на 2040-тите ќе има помалку осигуреници отколку пензионери, покажува студијата на Finance Think и Фискалниот совет.
⭕ „Реформите треба да се во насока на комбиниран пакет од постепено зголемување на придонесот на 20 отсто, индексација само со инфлацијата, поголемо учество на жените на пазарот на труд и намалување на неформалноста“, вели Благица Петрески, директорка и главна економистка во „Фајнeнс Тинк“.
▶️ Целиот разговор на следниот линк: https://shorturl.at/2JuEM

Finance Think на Форумот за граѓански организации и тинк-тенкови 2026 во Приштина

Од 5 до 7 октомври, во Приштина се одржа Civil Society & Think Tank Forum 2026, официјалната платформа на граѓанското општество во рамки на Берлинскиот процес, на кој учествуваше и Finance Think.
Во текот на трите дена, низ повеќе тематски дискусии, претставниците на граѓанските организации и тинк-тенковите од Западен Балкан имаа можност да дадат свои коментари и придонес кон препораките што ќе бидат презентирани пред лидерите на земјите од регионот на претстојниот Самит на Берлинскиот процес во Подгорица.
Форумот е организиран од Open Society Foundations Western Balkans, во партнерство со Владата на Косово и во соработка со Владата на Црна Гора, во рамки на претседавањето со Берлинскиот процес.
hashtag#CSFPrishtina2026 hashtag#BerlinProcess hashtag#WesternBalkans

Пензискиот систем под притисок: реформите може да заштедат 5,5 милијарди евра до 2035 година

Пензискиот систем на Северна Македонија е под структурен фискален притисок кој веќе е присутен, а не е прашање на далечна иднина. Структурниот дефицит на Фондот за пензиско и инвалидско осигурување – пензиите, транзициските трошоци за вториот столб и придонесите за здравство, намалени за сопствените приходи од придонеси – во 2025 година достигна 54,4 милијарди денари, или 5,2% од БДП. Тоа значи дека околу 41% од расходите на Фондот се покриваат од буџетот, наспроти околу 36% во 2023 година.

Дефицитот е резултат на три влијанија што дејствуваат повеќе од две децении. Прво, стапката на придонеси беше намалена од 21,2% на 18% во 2009–2010 година (од 1 Јули 2025 е 19,9%), а пензиите повеќепати беа зголемувани надвор од законската формула. Второ, демографските трендови: стапката на фертилитет е 1,6, природниот прираст е негативен од 2019, а од 2021 бројот на лица над 65 години го надминува бројот на деца. Трето, пазарот на труд: неформалноста повторно порасна на 13,5%, а жените остануваат значително помалку економски активни од мажите.

Од 2023 година расходите за пензии растат значително побрзо од приходите од придонеси – во 2025 година 19% наспроти 8,8%. Тоа не е демографски ефект, туку резултат на индексацијата и на линеарните зголемувања на пензиите.

Без реформа, дефицитот расте од 5,2% од БДП во 2025 на 6,3% до 2030 и достигнува врв од околу 6,6% во 2035–2037 година. Најризичен период е 2038–2048, кога транзициските трошоци го достигнуваат врвот, а бројот на осигуреници на еден пензионер паѓа под 1,3. На долг рок дефицитот навидум се намалува, на 5,5% во 2050 и 2,7% во 2070, но тоа не е подобрување: пензиите сè повеќе заостануваат зад платите, па односот меѓу просечната пензија и нето платата паѓа од 59% на 35% до 2050. Во апсолутен износ дефицитот расте цело време, а околу средината на 2040-тите ќе има помалку осигуреници отколку пензионери.

Студијата покажува дека ниту една поединечна мерка не е доволна. Со реформа, односно комбиниран пакет од постепено зголемување на придонесот на 20%, индексација само со инфлацијата, поголемо учество на жените на пазарот на труд и намалување на неформалноста, дефицитот паѓа на 4,2% од БДП до 2030 наместо на 6,3%, а до 2050 година под 0,5%. Промената на пензиската возраст во тој пакет има мал дополнителен ефект, помал од 0,2 процентни поени од БДП. Цената е пониска стапка на замена (пензија во однос на нето плата). Ако пак се задржи сегашната формула за индексација, дефицитот останува над 4% од БДП до 2040 година.

Краткорочната фискална заштеда е колку помалку пари буџетот би префрлил во Пензискиот фонд во првите десет години од потенцијалната реформа (2026–2035), во споредба со сценариото без реформа. Со комбинираниот пакет таа изнесува околу 337–341 милијарда денари (околу 5,5 милијарди евра), или околу 30% од БДП кумулативно. Годишно, тоа е во просек околу 34 милијарди денари (околу 550 милиони евра), односно околу 3% од БДП. Тоа е три до четири пати повеќе од најдобрата поединечна мерка, индексацијата само со инфлација, која заштедува околу 179 милијарди денари (околу 2,9 милијарди евра).

Сепак, студијата предупредува на суштинска дилема меѓу одржливоста и адекватноста на пензиите: со индексација само според инфлацијата стапката на замена паѓа на околу 22% до 2050 година, наспроти 35% при сегашната формула, а двете вредности се под прагот од 40% што се користи како минимум. Затоа препораката е гарантирана минимална пензија наместо ад-хок зголемувања, и индексација со автоматски фискален механизам наместо дискрециони одлуки.

„Параметарските реформи се неопходни, но не и доволни – тие купуваат време. Прозорецот за реформи се затвора околу 2035 година, а цената на одложувањето не расте линеарно, туку се акумулира“, истакна  Петрески.

Студијата е изработена со моделот PSSM-MK, врз основа на официјални податоци од ФПИОСМ, Државниот завод за статистика, Министерството за финансии и меѓународни бази на податоци.